DHTML JavaScript Menu By Milonic.com
نیکی های کوچک
www.nikiha.org
پنجشنبه، ۲۴ آبان ۱۳۹۷
 
 
کد مقاله: ۵ - تاریخ درج: 1397/07/23

چگونه داوطلب بشوم؟


داوطلب شدن برای فعالیت عام‌المنفعه، مثلاً سمنی محیط‌زیستی که به پاکسازی بوستان‌های شهری می‌پردازد یا حضور در بازارچۀ خیریه‌های به نفع سالمندان نیازمند یا آموزش نقاشی به کودکان در معرض آسیب، در نگاه اول شاید تجربۀ دلچسب و هیجان‌انگیزی به نظر بیاید



چگونه داوطلب بشوم؟
 
 
چگونه داوطلب بشوم؟
داوطلبی و چالش‌های پیش‌رو
 
داوطلب شدن برای فعالیت عام‌المنفعه، مثلاً سمنی محیط‌زیستی که به پاکسازی بوستان‌های شهری می‌پردازد یا حضور در بازارچۀ خیریه‌های به نفع سالمندان نیازمند یا آموزش نقاشی به کودکان در معرض آسیب، در نگاه اول شاید تجربۀ دلچسب و هیجان‌انگیزی به نظر بیاید؛ نوعی فرار از روزمرگی زندگی و کارهای تکراری که فقط بخاطر نفع شخصی انجام می‌شود، گونه‌ای تعالی روانی و احساس لذت از مفید بودن، تجربۀ کار جمعی و انجام دادن فعالیت مشترک با دوستان و همسن‌وسالان. خبر خوب اینکه همۀ این‌ها برای برداشتن قدم اول عالی است، اینکه تصمیم بگیرید بخشی از زمان روزانۀ خود را به فعالیت داوطلبانه اختصاص دهید. و خبر بد اینکه این همۀ ماجرا نیست و صرف تصمیم گرفتن و مراجعه به ان‌جی‌او یا خیریۀ در دسترسی که به‌طور تصادفی یا با جستوجو به آن برخورده‌اید شما را داوطلب فعال و اثرگذاری نمی‌کند که هم به خود و هم به جامعه‌اش سود می‌رساند.
صادقانه بگویم، اگر تنها انگیزه و درک شما از فعالیت داوطلبی همین تصاویر زیبایی است که اول متن برایتان تعریف کردم، خیلی بهتر و مفیدتر است که فعالیت داوطلبانه را کنار بگذارید یا حداقل مؤکولش کنید به زمانی بهتر، چراکه آسیب این نوع ورود به این عرصه از فایده‌اش بسیار بیشتراست. نخستین آسیب را خود شما خواهید دید؛ انرژی، انگیزه و زمانی را بدون آگاهی و درک لازم در مسیری غلط به جریان انداخته‌اید، کالاهای گرانبهایی که شاید بار دیگر به سختی بتوانید به دست بیاورید. دومین آسیب را به مخاطبان فعالیت داوطلبانه خود خواهید زد. آن‌ها روی همراهی، همدلی و توان شما حساب باز می‌کنند و در نیمۀ راه ول‌کردن شما، آن‌ها را نیز ناامید، سرخورده و خسته می‌کند. متن ناامیدکننده‌ای از آب درآمد، نه؟! شاید دلتان بخواهد همین‌جا این متن را رها کنید و تصاویر امیدوارکننده‌تر و جذاب‌تری پیش
چشم خود داشته باشید. کمی صبر کنید؛ ماجرا اینقدرها هم ناممکن نیست. تجربۀ داوطلبی می‌تواند برای شما یکی ازتجربه‌های بسیار ارزشمند و ناب زندگی‌تان بشود اگر حضور خود را در این عرصه آگاهانه و از سر تأمل انتخاب کنید. بنابراین به‌عنوان اولین قدم در مسیر تجربۀ داوطلبی تأمل در چند موضوع را به شما پیشنهاد می‌کنم:
 
  • انتخاب آگاهانۀ فعالیت داوطلبی

انتخابگرانه و از سر آگاهی وارد حیطۀ فعالیت داوطلبی بشوید، چراکه این مسیری دشوار و پر از چالش است که اگر به اندازۀ کافی ذخیرۀ تفکر و انتخاب پشت سر آن نباشد، خیلی آسان بدل به سرخوردگی می‌شود. از خودتان بپرسید چرا می‌خواهید داوطلب شوید. انگیزه‌هایتان را فهرست‌وار بنویسید. از خود بپرسید: آیا الآن زمان مناسبی برای ورود من به این عرصه است؟ آیا در شرایط کنونی زمان، فراغت و انرژی کافی برای داوطلب شدن در فعالیت عام المنفعه را دارم؟ بعد از اینکه با بررسی شرایط زندگی خود و ضرورت‌های فردی و اجتماعی به این نتیجه رسیدید که می‌خواهید تجربۀ داوطلبی را بیازمایید، به حیطه‌هایی بیندیشید که به نظرتان مناسب علائق و توانایی‌های شماست و آن‌ها را فهرست کنید. خیلی مهم است که فعالیت داوطلبی شما در زمینه‌های موردعلاقه‌تان باشد و از حیطۀ توانمندی‌های شما دور نباشد. دراین‌صورت انرژی و بازدهی فعالیت شما بسیار بالاتر می‌رود.
 
  • یافتن انگیزه‌های حسی و عقلانی داوطلبی

الف) انگیزش‌های شخصی

قبل از ورود به عرصۀ داوطلبی باید از خود بپرسیم که اصلاً چراباید داوطلب شویم. حقیقت این است که پاسخ هرکس به این سؤال بسیار شخصی و وابسته به شخصیت، تجربۀ زیسته وشرایط زندگی آن فرد است. فردی را در نظر بگیرید که در گذشته از اعتیاد یکی از والدینش رنج برده است. دلیل این فرد برای انجام دادن فعالیت داوطلبی در سمن حمایت از خانواده‌های افراد مبتلا به اعتیاد دلیلی کاملاً فردی و شخصی است. برای این فرد تجربۀ نجات کودکان از شرایط دردناک اعتیاد والدین درواقع بازسازی گذشتۀ ازدسترفت‌های است که دیگر امکان بازیابی‌اش وجود ندارد.شاید در مرحلۀ اول هرکدام ما به تفکر عمیق‌تر دربارۀ این نیاز فردی خود نیاز داریم. باید از خود بپرسیم: کدام رنج شخصی، کدام تجربۀ زندگی من، مرا به این سمت سوق داده است؟ این تجربه مرا به سمت چه نوع فعالیت داوطلبانه می‌کشاند؟ پاسخ به این سؤال‌ها مهم‌ترین، اصیل‌ترین و انسانی‌ترین دلیل ما را برای حضور در فعالیت داوطلبانه روشن می‌کند. ما داوطلب می‌شویم، چون به ترمیم دردی شخصی در گذشته یا پاسخ به نیازی بی‌پاسخ در خود نیاز داریم. این بخش از انگیزش کار داوطلبانه را نادیده نگیرید. داوطلبی پیش از هرچیز با عواطف عمیق انسانی و با احساس ریشه‌دار همدلی، مسئولیت و درد مشترک همبسته است. بیش از همه این دست انگیزش‌هاست که سختی‌های بسیار مسیر داوطلبی را بر ما هموار می‌کند.

ب) انگیزه‌های اجتماعی-روانی عام

اما انگیزش‌های هیجانی عمومی‌تری نیز وجود دارد؛ مثلاً حس نوع‌دوستی، لذت انجام دادن کار تیمی، حس مفیدبودن، احساس والایش و معناداری، احساس مسئولیت نسبت به بهبود اوضاع جامعه، فرار از روزمرگی و... از این‌دست انگیزه‌ها، که انگیزه‌های بسیار مهمی نیز هستند، بسیار شنیده‌ایم. این انگیزه‌ها نیزهرکدام در جای خود بسیار مهم و باارزش است. ما به کارداوطلبانه روی می‌آوریم تا از خود فراتر برویم و احساس کنیم می‌توانیم خوب‌تر و انسانی‌تر از آنچه زیست معمول برایمان درنظر گرفته زندگی کنیم.

ج) انگیزه‌های شغلی و حرفه‌ای

بیایید اما به دستۀ دیگری از دلایل هم فکر کنیم که بیشترعقلانی‌اند و سودجویانه (درمعنای مثبت آن)؛ دلایلی که شاید کمتر از بقیه به آن‌ها پرداخته‌ایم. حقیقت این است که بسیاری ازداوطلبان را دانشجویان جوان و بیش از همه دانشجویان مقطع کارشناسی تشکیل می‌دهند. جوانان، به دلیل داشتن روحیۀ آرمانگرایانه و همچنین به دلیل فراغت بیشتری که در اختیار دارند، بیش از هر قشر دیگری آمادگی و ظرفیت فعالیت داوطلبانه دارند. اما فعالیت داوطلبی برای این دسته از دانشجویان چه ارمغانی دارد؟ خب؛ بگذارید به صراحت بگویم: داوطلبی فضایی ایده‌آل، فوق‌العاده و پر ازپتانسیل برای شما به عنوان دانشجوست؛ فضایی برای یادگیری مهارت‌های مرتبط با
کسب وکار و نیز یافتن شبکه‌های ارتباطی مرتبط با رشتۀ تحصیلی‌تان. دانشجویانی که وارد فعالیت داوطلبانه می‌شوند، اگر به اندازۀ کافی جستجوگر و جدی باشند، در طی دورۀ داوطلبی خود می‌آموزند که کار تیمی به چه معناست، نسبت میان صمیمیت و جدیت در محیط کاری به چه صورت است، چالش‌های عملی محیط کار چیست و... آن‌ها مجموعه‌ای از مهارت‌های رهبری، ارتباط انسانی، پروژه‌نویسی، مستندسازی، پروپوزال‌نویسی، گزارش‌نویسی و... برای گروه کاری را در طی فرایند داوطلبی خود می‌آموزند. کدام کارگاه دانشجویی به این جامعیت و با این حجم تجربۀ میدانی می‌تواند مهارت‌هایی چنین کارساز به دانشجو آموزش دهد؟ فراتر از این، شما در طی دورۀ داوطلبی با مجموعه‌ای از افراد همفکر در رشته‌ها و تخصص‌های گوناگون آشنا می‌شوید؛ شبکۀ ارتباطی انسانی فراگیر و باارزش از افرادی که توانمندی‌ها وافکار شما را می‌شناسند و بعدها در محیط کسب وکار می‌توانید ازظرفیت‌های این ارتباطات و شبکه‌سازی‌ها بسیار منتفع شوید.
 
  • انتخاب سمن مناسب
حالا که متوجه شده‌اید چرا و چگونه می‌خواهید داوطلب بشوید، زمان آن رسیده که محیط و سازمان مردم‌نهادی متناسب با ظرفیت و علاقۀ خود بیابید. برای این کار وقت بگذارید و پرس‌وجو کنید. مسلماً وقت و انرژی شما باارزش‌تر از آن است که در جای نادرست استفاده شود. حتماً ان‌جی‌اویی پیدا کنید که به طور تخصصی‌تر در زمینۀ موردنظر شما فعالیت می‌کند. شاید بهتر باشد به دنبال انجمن‌هایی بروید که فعالیت ماندگارتر و زیربنایی‌تر دارند، نهادهایی که به مخاطبان خود ماهیگیری یاد می‌دهند به جای دادن ماهی و نیازمند نگهداشتن همیشگی آن‌ها. برای این کار با مسئولان ان‌جی‌اوهایی که انتخاب کرده‌اید صحبت کنید و از آن‌ها اطلاعات بیشتری دربارۀ کار بخواهید و بگذارید موارد لازم را به شما بگویند. رودربایستی را کنار بگذارید و در این مقطع پرسشگر باشید و هرچه لازم است، بپرسید. دانستن دربارۀ محیط فعالیت داوطلبیتان حق شماست. پس از همۀ این‌ها دربارۀ انجمنی که مایلید با آن همکاری کنید و همچنین زمینه و شرایط دقیق فعالیت خود تصمیم بگیرید.
 
  • قهرمانی در کار نیست؛ مشاهده‌گر و صبور باشیم
حالا بیایید فرض را بر این بگذاریم که دیگر وارد فرایند داوطلبی شده‌ایم. پرسش این است: از کجا شروع کنیم؟ شاید ما تصوری بسیار رؤیایی و آرمانی از داوطلب شدن داشته باشیم. ممکن است فکر کنیم قرار است مثل قهرمان فیلم‌ها وارد میدان شویم و ناجی کودکان کار باشیم یا به یکباره زندگی همۀ زنان ان‌جی‌او توانمندسازی زنان را متحول کنیم. با این پیش‌فرض‌ها دلمان می‌خواهد از ابتدا وارد متن کار ان‌جی‌او بشویم، سر کلاس آموزش کودکان کار یا سوادآموزی زنان برویم یا مسئولیت‌های اصلی به ما سپرده شود. خب؛ باید بگویم با این نوع نگاه به ماجرا حتماً سرخورده می‌شویم، چراکه ورود به رابطۀ مستقیم بامددجو و جامعۀ هدف ان‌جی‌او به ظرایف وتجربیات خاصی نیاز دارد و باید پیش از آن توانسته باشیم فضای تازه‌ای را که واردش شده‌ایم بشناسیم. ما پیش از ورود به مرحلۀ فعالیت مستقیم در محیط باید مشاهده‌گرخوبی باشیم و از باتجربه‌های سمن مربوطه بیاموزیم. این نکته را نباید فراموش کنیم که سبک زندگی و عادت‌ها و ارزش‌های جامعۀ هدف ما ممکن است با تصورات ذهنی و عادت‌ها و ارزش‌های خودمان تفاوت‌هایی داشته باشد و این عدم شناخت، به آن جامعۀ هدف، به خود ما و به رابطه‌ای که قرار است میانمان برقرار شود آسیب بزند. بنابراین پیشنهاد می‌کنم در شروع کار صبور باشید و از فعالیت‌های کمترمستقیم سمن شروع کنید؛ مثلاً با واحدهایی مثل روابط عمومی، منابع انسانی یا مالی همکاری کنید. بگذارید در گذر زمان هم خودتان و هم دوستان‌تان در سمن با توانایی شما و زمینۀ مطلوب فعالیت شما آشنا بشوند و همچنین با ورود مرحله به مرحله و آهسته به جامعه‌ای که مختصاتش برایتان ناآشناست مخاطبان خودتان را بهتر بشناسید و برای رابطۀ مستقیم با آن‌ها بیشتر و بهتر آماده شوید.
 
  • متعهد باشید
شما برای انجام دادن کار داوطلبانه پول دریافت نمی‌کنید، به احتمال بسیار زیاد قراردادی هم در کار نیست. همه‌چیز از قول یا تعهدی ساده شروع می‌شود. به مسئولان سمن قول می‌دهید هفته‌ای یک روز یا دو روز برای کودکان مبتلا به سرطان یا سندروم داون آن مجموعه کارگاه نقاشی خلاق برگزار کنید یا مثلاً طی یک هفته پرونده‌های پزشکی سمن درمانی را سروسامان بدهید یا... این قول و این تعهد مبنای رابطۀ شما با آن سمن و جامعۀ هدف خواهد بود. رئیسی در کار نیست یا قانون بازدارنده یا جریمه‌ای. همه چیز بستگی به خودتان دارد که کارتان را به موقع، درست و کامل انجام بدهید یا نه. البته که پیگیری‌های مسئول سمن هم بی‌تأثیر نیست، اما درنهایت کیفیت و زمان‌بندی پایبندی به این قول و تعهد با شماست بگذارید از یک چالش همیشگی فعالیت‌های سمنی برای شما بگویم: داوطلب‌های بدقول که کارها را به‌موقع یا باکیفیت انجام نمی‌دهند یا حتی اصلاً انجام نمی‌دهند. اما واقعاً چرا این اتفاق می‌افتد؟ بدیهی است انسانی که پا در مسیر داوطلبی می‌گذارد، به محض اتخاذ این تصمیم، شخصی قابل احترام و متفاوت است. او دست به انتخابی زده که خیلی دیگر از افراد جامعه در شرایط او به سمتش نرفته‌اند. اما این پایان ماجرا نیست. داوطلبی فقط شروع نیست، داوطلبی فراتر از هرچیز توانایی استمرار و ادامه است. این مداومت و پایداری در مسیر است که داوطلب خوب را از داوطلب ضعیف متمایز می‌کند. برای گریز از بدقولی و بی‌تعهدی در کارتان پیشنهاد من این است که در ابتدای کار جوگیر نشوید و قول‌های واقعی بدهید. تعهدی قبول کنید که از پس انجام دادنش برمی‌آیید. ممکن است این تعهد خیلی کوچک باشد، ممکن است دلتان بخواهد کارهای مهمتری انجام بدهید و اثرگذارتر باشید. اما حقیقت این است که انجام‌دادن یک فعالیت کوچک اما مستمر و باکیفیت و به‌موقع ازسوی شما برای سمن بسیار ارزشمندتر و مؤثرتر از تعداد زیادی کار نصفه نیمه و بی‌سرانجام و بی‌کیفیت است. آن قولی را بدهید که مطمئنید از پس انجام دادنش برمی‌آیید. و نکتۀ مهمتر اینکه به هر قولی که می‌دهید پایبند باشید. داوطلبی فراتر از هرچیز احترامی برای خودتان و تعهدی به خودتان است. درست است که هیچ فرد بیرونی‌ای نمی‌تواند شما را بابت بدقولیتان در تعهدی که به سمنی داده‌اید مؤاخذه کند، اما کسی در درون شما با این بدقولیتان آسیب می‌بیند و اعتمادش فرومی‌ریزد و آن فرد کسی نیست جز خودتان. مراقب خودتان باشید و به تعهدهای‌تان به خودتان وفادار بمانید. و البته باید این را هم اضافه کنم که خوشقولی و متعهد بودنتان در کار داوطلبانه تصویر بیرونی مناسبی هم از شما می‌سازد. کسی که در فعالیت داوطلبانه و بدون اجبار بیرونی تعهد و پایبندی خود را نشان دهد، بی‌تردید بسیار مورد اعتماد و باور دیگران قرار میگیرد و این باعث می‌شود جایگاه فرد در فضای کار حرفه‌ای و اجتماعی‌اش هم ارتقا پیدا کند.
 
سمیه موسوی
منبع : شماره یک فصلنامه "و صلح"
 

[فهرست مقالات]